Dyrektywa (UE) 2013/48 określa minimalne standardy zapewnienia zastępstwa prawnego od momentu zatrzymania, w tym prawo do obecności prawnika podczas przesłuchania, a także prawo do kontaktu z osobą trzecią (np. rodziną lub pracodawcą) w sprawie zatrzymania oraz do komunikowania się z urzędnikami konsularnymi. Państwa członkowskie miały czas do dnia 27 października 2016 r. na wdrożenie dyrektywy.
Komisja Europejska wszczęła w 2013 r. postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko kilku krajom, w tym Słowacji, ze względu na niewystarczające wdrożenie. Na Słowacji przyjęto pewne nowelizacje Kodeksu karnego, jednak Komisja Europejska wskazuje na niedociągnięcia, szczególnie w obszarze skutecznego udziału obrońcy podczas przesłuchań oraz w zabezpieczeniu komunikacji z zagranicznymi urzędami konsularnymi. Po wezwaniu do usunięcia uchybienia w listopadzie 2023 r. i późniejszej uzasadnionej opinii Słowacja nie udzieliła zadowalającej odpowiedzi, co doprowadziło do wniesienia sprawy do Trybunału Sprawiedliwości UE. Dyrektywa 2013/48/UE opiera się na wcześniejszych aktach prawnych UE, takich jak dyrektywa 2010/64 2012/13/UE w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym. Kluczowe wymagania obejmują:
Prawo do reprezentacji prawnej od chwili zatrzymania, w tym do obecności adwokata podczas przesłuchania lub innych czynności dochodzeniowych, np. konfrontacji.
Osoba zatrzymana ma prawo niezwłocznie poinformować o tym osobę bliską lub konsula. Ograniczenie praw możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach (np. w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa), ale musi być ściśle uzasadnione. korespondencja z władzami konsularnymi.
W przypadku orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE na korzyść Komisji Europejskiej Słowacji grożą sankcje finansowe, które mogą obejmować jednorazową grzywnę i kary dzienne (w przeszłości sięgały one wielomilionowych euro w sporach środowiskowych). Ponadto konieczna będzie nowelizacja Kodeksu karnego, co będzie miało wpływ na pracę policji, sądów i prawników. Dla oskarżonego może to oznaczać, że dowód uzyskany bez obrońcy jest nieważny, co może skutkować umorzeniem postępowania lub wystąpieniem o odszkodowanie.
