Ochrona praw konsumentów i spełnienie wymogu skutecznej ochrony sądowej
Trybunał Sprawiedliwości w wyroku w sprawie C-351/23 z 24.06.2025 r. orzekł, że w celu zapewnienia ochrony praw konsumentów oraz wypełnienia wymogu własnego prawa do ochrony sądowej konieczne jest dopełnienie przez konsumentów ich prawa wobec osoby trzeciej, które powstało w wyniku przymusowej egzekucji hipoteki ustanowionej na nieruchomości służącej jako dom rodzinny. W ogólnych warunkach kredytu zawarta była klauzula umowna, zgodnie z którą bank uprawniony jest do żądania natychmiastowej spłaty całej pozostałej kwoty w przypadku opóźnienia w spłacie. Roszczenie to zostało zabezpieczone poprzez ustanowienie zastawu na nieruchomości wykorzystywanej jako dom rodzinny dłużników.
W związku z niewypłacaniem rat umownych Bank przystąpił do egzekucji hipoteki w drodze licytacji pozasądowej. Dłużnicy złożyli pozew, w którym sprzeciwili się naruszeniu praw konsumentów i wnieśli o wstrzymanie egzekucji zastawu. Pomimo toczącego się postępowania dom rodzinny został zlicytowany przez osobę prawną. Zarówno organizator aukcji, jak i nabywca zostali z wyprzedzeniem poinformowani o postępowaniu sądowym.
Po odmowie opuszczenia nieruchomości spółka przejmująca złożyła pozew o eksmisję. Dłużnicy odpowiedzieli wzajemnym pozwem, w którym kwestionowali legalność przeniesienia własności ze względu na naruszenie praw konsumentów i prawa do mieszkania. Sąd Okręgowy w Preszowie skierował sprawę do Trybunału Sprawiedliwości UE.
Trybunał stwierdził, że okoliczności przeniesienia prawa własności, w szczególności aktywna postawa dłużników w sprzeciwianiu się egzekucji pozasądowej oraz istnienie pośrednich dowodów na istnienie nieuczciwego warunku umownego, uzasadniają zastosowanie ochrony zgodnie z właściwą dyrektywą. Jednocześnie konsumenci korzystali z dostępnych środków prawnych i informowali zainteresowane osoby o swoich krokach. Zdaniem Trybunału Sprawiedliwości postępowanie przed Sądem Okręgowym w Preszowie wchodzi zatem w zakres dyrektywy.
Trybunał Sprawiedliwości zauważył ponadto, że ustawodawstwo krajowe umożliwia pozasądową egzekucję zastawu na domu rodzinnym pomimo toczącego się postępowania o jego zawieszenie i istnienia przesłanek wskazujących na przedawnienie. Naruszenie jest poważniejsze, jeżeli regulacja prawna nie pozwala na dodatkową sądową kontrolę zasadności takiego wykonania.
