W dniu 21.06.2021 r. Trybunał Konstytucyjny Republiki Słowackiej wydał orzeczenie Finding PL. ÚS 1/2022-270 w sprawie oceny zgodności z przepisami art. 363–367 ustawy sygn. 301/2005 Zb. Kodeks karny (zwany dalej „Kodeksem karnym”) z Konstytucją Republiki Słowackiej.
Postanowienia § 363 i nast. stanowią nadzwyczajny środek na etapie przygotowawczym postępowania karnego i umożliwiają Prokuratorowi Generalnemu Republiki Słowackiej unieważnienie ostatecznej decyzji prokuratora lub funkcjonariusza policji, jeżeli taką decyzją lub w postępowaniu, które ją poprzedziło, naruszyło prawo. Od tej decyzji nie przysługuje żadne odwołanie.
Trybunał Konstytucyjny rozpatrzył propozycję Prezydenta Republiki Słowackiej i grupy posłów Rady Narodowej. W swoich propozycjach zwolennicy podnieśli zarzut, że decyzja Prokuratora Generalnego Republiki Czeskiej, zgodnie z § 363 Kodeksu karnego, jest ostateczna, niezbadana, a jego opinia prawna jest wiążąca dla organów ścigania. Zdaniem autorów petycji sprawia to, że decyzja na podstawie zaskarżonych przepisów jest instytucją, która w społeczeństwie demokratycznym może być łatwo nadużyta i tym samym budzić wątpliwości konstytucyjne. W swoich argumentach składający petycję wskazywali także na ingerencję w niezawisłość sądownictwa, a mianowicie na to, że Prokurator Generalny decyduje o propozycjach postępowania zgodnie z art. 363 nawet w sprawach karnych, w których legalność postawienia zarzutów konkretnej osobie została już stwierdzona przez sąd w postępowaniu przygotowawczym, podczas oceny materialnych podstaw aresztowania, w którym toczy się postępowanie karne.
Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu nie zgodził się ze skarżącymi, gdyż według niego zaskarżone przepisy lub wydane na ich podstawie orzeczenia Prokuratora Generalnego nie ingerują w władzę sądowniczą, nie zastępują skutków orzeczenia sędziego przedprocesowego własnymi orzeczeniami, nie usuwają skutków orzeczenia sądu, w zakresie w granicach ich stosowania, które Trybunał Konstytucyjny stwierdza w swoim orzeczeniu i stwierdza, że takie orzeczenie Prokuratora Generalnego jest konstytucyjnie akceptowalnym ingerencji w prokuratora i wreszcie nie naruszają nawet prawa do skutecznego i sprawnego śledztwa. Umorzenie nakazu oskarżenia nie oznacza także „zakończenia śledztwa”, jak często udaje się w debacie publicznej czy przestrzeni medialnej. Prokurator Generalny podejmuje decyzję samodzielnie lub nakazuje organowi, którego decyzja jest zwykle kwestionowana, ponowne omówienie i rozstrzygnięcie sprawy. Procedura ta umożliwia więc policjantowi ponowne złożenie zarzutów, jednak jest on już związany decyzją Prokuratora Generalnego i musi kierować się postanowieniami swojej decyzji oraz unikać zarzucanych mu błędów. Jednocześnie decyzja prokuratora niższej rangi, który uchyla niezgodną z prawem decyzję funkcjonariusza Policji w ramach skorzystania z przysługującego mu środka prawnego, powoduje podobne skutki w przypadku uchylenia postanowienia o postawieniu zarzutów.
Warto zaznaczyć, że „mistrz postępowania przygotowawczego” to tzw. „mistrz postępowania przygotowawczego”. „dominus litis” jest prokuratorem i do jego obowiązków należy nadzorowanie legalności postępowania przygotowawczego. Instytut ten jest niezbędnym narzędziem w systemie kontroli i równowagi, w nadzorze legalności postępowań karnych. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa oskarżonego do sprawiedliwego procesu, które obejmuje ściganie wyłącznie ze względów prawnych, zgodnie z Konstytucją Republiki Słowackiej. Jeżeli więc pojawią się kontrowersje co do treści kwestionowanych przepisów, należy je rozstrzygnąć w drodze standardowego procesu legislacyjnego i profesjonalnej dyskusji.
