W wyroku nr C-472/23 Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Lexitor z 13 lutego 2025 r. sąd orzekł, że w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego mającego wpływ na zdolność konsumenta do oceny zakresu jego obowiązku, bank może zostać pozbawiony prawa do odsetek i opłat. Może mieć to miejsce także wtedy, gdy indywidualna waga naruszenia tego obowiązku i jego konsekwencje dla konsumenta mogą być w poszczególnych przypadkach odmienne.
Lexitor to polska firma windykacyjna, na którą Konsument przeniósł swoje wierzytelności wynikające z umowy kredytu zawartej z bankiem. Spółka ta twierdzi, że bank przy zawieraniu umowy naruszył obowiązek informacyjny wobec konsumenta. Zwróciła się do polskiego sądu i zażądała od banku zapłaty kwoty odpowiadającej odsetkom i opłatom uiszczanym przez tego konsumenta. Na poparcie swojej propozycji Lexitor z jednej strony uważał, że roczna stopa procentowa (RRSO) jest zawyżona; zdaniem tej firmy jeden z warunków umownych, który został uwzględniony przy wyliczeniu tej stawki, należy uznać za nieuczciwy i dlatego nie wiąże on konsumenta.
Z drugiej strony umowa nie określa jednoznacznie przyczyn i sposobów podwyższenia opłat związanych z jej wykonaniem. Zdaniem Lexitora naruszenia te powinny skutkować nałożeniem kary pieniężnej przewidzianej w polskim prawie, a tym samym zwolnieniem pożyczki z odsetek i opłat przewidzianych w umowie. Ponieważ polski sąd chciał dowiedzieć się, czy bank naruszył obowiązek informacyjny przewidziany w prawie unijnym oraz czy pozbawienie go prawa do odsetek i opłat było zgodne z prawem unijnym, zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości.
Sąd przede wszystkim przypomniał, że RRSO obliczone w momencie jego zawarcia musi być jasno i zwięźle określone w umowie kredytowej. Kalkulacja RRSO zakłada jednak, że umowa będzie obowiązywać przez uzgodniony okres. Fakt, że umowa pożyczki zawiera RRSO, które wydaje się zawyżone, biorąc pod uwagę fakt, że niektóre warunki umowy zostały później uznane za nieuczciwe, nie stanowi sam w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego.
Po drugie, umowa musi jasno i zrozumiale opisywać warunki umożliwiające zmianę opłat związanych z jej wykonaniem. Oparcie umowy w tym celu na wskaźnikach trudnych do zweryfikowania przez konsumenta może stanowić naruszenie obowiązku informacyjnego. Mamy tu do czynienia z przypadkiem, w którym przeciętny konsument nie jest w stanie zweryfikować, czy zaistniały okoliczności uzasadniające tę zmianę i ich wpływ na te opłaty, a tym samym nie jest w stanie zrozumieć zakresu ciążącego na nim obowiązku. Do sądu krajowego należy zbadanie, czy ma to miejsce w zawisłej przed nim sprawie.
Po trzecie, w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego mającego wpływ na zdolność konsumenta do oceny zakresu ciążącego na nim obowiązku, bank może zostać pozbawiony prawa do odsetek i opłat. Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd krajowy, Trybunał Sprawiedliwości uznaje tę sankcję za uzasadnioną, choć waga naruszenia, a także wynikające z niego konsekwencje dla konsumenta mogą być różne w zależności od przypadku.
